Kerkmusiek: ‘n Mynveld?

Johan van der Merwe het met die aanvang van grendeltyd ‘n onderhoud gevoer met Zorada Temmingh en Irénée Heyns (Hierdie artikel het onlangs verskyn in ons Gemeenteblad).

Johan: Met die orrel, Zorada, en jou kitaar, Irénée, verteenwoordig julle verskillende style van “kerkmusiek”. Waarom dink julle is daar soms spanning tussen die verskillende style in die kerk, soveel so dat soms van die “worship wars” gepraat word?

Zorada: Ek dink dit het daarmee te make dat die “klassieke” kerkmusiek, om dit nou maar so te noem, gekenmerk word deur ’n ervaring van die bestaande en die historiese wat “behou” moet word. Die “kontemporêre” kerkmusiek wil modern wees en word dus geïdentifiseer met dit wat nuut, vooruitstrewend en innoverend is. “Behou” en “innoveer” word maklik as teenstellings gesien. Ek dink natuurlik ons is te maklik ontsteld as daar ’n spanningsveld rondom iets in die kerk is. Spanningsvelde tussen idees is normaal en word gemakliker in die wêreld aanvaar as in die kerk, lyk dit my. Ek dink ons moet gemakliker wees met ’n spanningsveld en die kreatiwiteit raaksien wat daarin na vore kan kom.

Irénée: Ja, en ek dink ook ’n mens moet besef dat daar baie wanpersepsies is oor die verskillende musiek- en aanbiddingstyle, soos dat die stylverskille met generasieverskille ooreenkom. ’n Mens kan gerus onthou dat Martin Luther juis die orrel ingebring het sodat mense “lekkerder” kan sing en dat hy jongmense veral in sy visier gehad het! Ons sien dit egter duidelik deesdae, ook in ons gemeente, dat ’n mens nie sonder meer generasie-konflik op aanbiddingstyl-konflik van toepassing moet maak nie. Ouer mense vind ook maklik aanklank by kontemporêre aanbiddingsmusiek, en jongmense by die klassieke, meer as wat ’n mens soms sou dink. Ook moet ek noem dat ’n bron van spanning kan wees dat sommige mense meer kontinuïteit tussen hulle alledaagse musieksmaak en die musiek in die kerk soek, terwyl ander juis weer die andersheid van kerkmusiek verlang. Sommige mense voel vervreemd as hulle klassieke kerkmusiek hoor wat soveel anders is as die kontemporêre musiek waarna hulle gewoonlik luister, terwyl ander juis ’n besonder andersoortige ervaring daarin waardeer.

Johan: Wat sou julle sê is elke styl se sterk punt – hoe verryk die betrokke styl ons aanbiddingservaring en kyk die verskillende style dus verskillend na God?

Irénée: Dis ’n interessante vraag, want dalk lê agter jou vraag die idee wat mense soms het dat die klassieke kerkmusiek meer verstandelik of mistiek georiënteerd is, terwyl die kontemporêre kerkmusiek meer emosioneel tot die hart spreek en selfs dat die klassieke meer gewyd is en tot die heiligheid van God spreek en die kontemporêre meer tot die liefdevolle kante van God. Ek dink egter nie mens kan dit so sien nie. Natuurlik kan alle musiek verkeerd gebruik word om mense emosioneel te probeer manipuleer, maar in die algemeen dink ek daar is ’n groeiende verstaan dat wat ons sing oor God alle kante van God en ons geloofsbelewing moet belig. Daar is, byvoorbeeld, ’n nuwe klem op beter teksliriek in kontemporêre musiek wat die ou persepsie dat dit herhalende, oppervlakkige liedere is, teengaan.

Zorada: Ek is bly om te hoor wat Irénée sê oor die verdieping van teks in die kontemporêre kerkmusiek, want dίt was juis na my mening nog altyd een van die sterk punte van die klassieke kerkmusiek: dat daar diepte in die teks is. Ons moet onthou dat eeue gelede kerkmusiek juis gebruik is om die Bybel aan mense wat nie kon lees nie, bekend te stel. Hulle kon dit sing! Daar is natuurlik wel minder duidelike polsslae in klassieke kerkmusiek (in die sin dat daar nie tromme is wat die slag aangee nie) wat maak dat die klassieke die hartklop nie so direk sal beïnvloed soos wat studies getoon het polsende musiek wél doen nie. Moontlik word mense dus deur sekere kontemporêre kerkmusiek makliker “meegesleur”. Dit beteken egter geensins dat die klassieke kerkmusiek “on-emosioneel” is nie. Ek stem saam met Irénée dat ons nie kop en hart van mekaar los kan skeur nie.

Johan: Wat is die geval in ons gemeente? Is daar “worship wars”, oftewel, hoe ervaar julle dit om in die spesifieke styl aanbidding in ons gemeente te lei?

Zorada: Ek het al dikwels vertel dat die voorbereiding en deelname aan ’n erediens vir my ’n intens persoonlike en geestelike ervaring is. Die gesentreerdheid rondom die teks van die betrokke Sondag en hoe daar met die betrokke predikant in die voorbereiding saamgewerk word, is ’n wonderlike ervaring. Die erediens vorm ’n geheel – preek en musiek en ander liturgiese handelinge moet sáám die storie van die sentrale Bybelteks van die dag vertel en vir ons die ruimte skep om dit te beleef. Ek beleef doodgewoon nie die “worship wars” in ons gemeente nie. Dalk is dit omdat die verskillende style in verskillende eredienste aangebied word, maar ek glo niemand hoef “op die verdediging” te wees wanneer dit oor kerkmusiek gaan nie.

Irénée: Dis waar, ek vind in ons gemeente ’n groot openheid. Ek ervaar toenemend dat ons nie mekaar bloot “verdra” wanneer dit by verskillende kerkmusiek-style kom nie, maar dat ons in werklikheid die verskille “vier”. Dis asof dit al hoe meer in die DNA van ons gemeente is om eerder te dink: “Ek wonder wat beleef mense wat die ander styl verkies – kom ek leer iets daarby”.

Johan: Tydens die inperkingstyd is musiek steeds op verskillende maniere in ons aanlyn-eredienste ingesluit. Hoe het dit gewerk en wat was die terugvoer daarop?

Irénée: Ek moet sê dit was nogal ’n baie interessante eksperiment. Ons het vir Kruiskerk met hoofsaaklik ’n studentegehoor ’n afsonderlike diens, maar met dieselfde prediker, aanlyn beskikbaar gestel. Dit was eintlik iets besonders, want ons musiekleier, Cornél, het in sy huis in die Suid-Kaap gesit, Anneke wat sing, in die Oos-Kaap en Roelof met sy kitaar, hier in die Wes-Kaap. Hulle het afsonderlik die klavier, stem en kitaar opgeneem en dit is toe agterna saamgevoeg op ’n mengbank. Studente se terugvoer was oorweldigend positief. Hulle het gesê dit het hulle laat voel hulle kom weer tuis en is weer geanker in ’n moeilike tyd. Hulle het weer deel van die geloofsgemeenskap gevoel en het selfs heerlik saamgesing!

Zorada: My ervaring van terugvoer oor die Moederkerk aanlyn-dienste was soortgelyk. Mense het ook baie waardering uitgespreek vir die pragtige beelde van die kerk en die vensters en die klank van die orrel. Hulle het ook die woorde “tuiskoms” gebruik. Dit is duidelik dat die musiek en die verbintenis met die kerkgebou ’n anker vir mense in die inperkingstyd was. Baie dank is uitgespreek vir die professionaliteit van die opnames. En interessant genoeg was daar ook goeie terugvoer op die luisterlys van klassieke kerkmusiek wat op die webwerf geplaas is. Mense het dit baie waardeer en het met addisionele voorstelle vorendag gekom. Dit is vir my duidelik dat geloofsmusiek, of dit nou klassiek of kontemporêr is, mense in hierdie tyd aan mekaar en aan God verbind het en geestelike leiding en hoop in hierdie tyd gebring het.